Search Resources
 
Login เข้าระบบ
สมัครสมาชิกฟรี
ลืมรหัสผ่าน
 
  homenewsmagazinecolumnistbooks & ideaphoto galleriesresources50 managermanager 100join us  
 
 


bulletToday's News
bullet Cover Story
bullet New & Trend

bullet Indochina Vision
bullet2 GMS in Law
bullet2 Mekhong Stream

bullet Special Report

bullet World Monitor
bullet2 on globalization

bullet Beyond Green
bullet2 Eco Life
bullet2 Think Urban
bullet2 Green Mirror
bullet2 Green Mind
bullet2 Green Side
bullet2 Green Enterprise

bullet Entrepreneurship
bullet2 SMEs
bullet2 An Oak by the window
bullet2 IT
bullet2 Marketing Click
bullet2 Money
bullet2 Entrepreneur
bullet2 C-through CG
bullet2 Environment
bullet2 Investment
bullet2 Marketing
bullet2 Corporate Innovation
bullet2 Strategising Development
bullet2 Trading Edge
bullet2 iTech 360°
bullet2 AEC Focus

bullet Manager Leisure
bullet2 Life
bullet2 Order by Jude

bullet The Last page


ตีพิมพ์ใน นิตยสารผู้จัดการ
ฉบับ เมษายน 2549








 
นิตยสารผู้จัดการ เมษายน 2549
Baby Boomers : Retirement Loom             
โดย สมศักดิ์ ดำรงสุนทรชัย
 


   
search resources

Social




การผลิดอกเบ่งบานของซากุระ อาจเป็นสัญลักษณ์ของการเริ่มต้นและการเปลี่ยนผ่านเข้าสู่สิ่งใหม่ๆ ในสังคมญี่ปุ่น แต่สำหรับ Baby boomer generation การเบ่งบานของดอกซากุระในปีนี้ กำลังเป็นประหนึ่งสัญญาณของการนับถอยหลังเข้าสู่การเกษียณอายุ และการค้นหาคุณค่าใหม่ๆ สำหรับช่วงชีวิตที่เหลืออยู่

พวกเขาเกิดและเติบโตขึ้นในช่วงเวลา แห่งความยากลำบากที่สาหัสที่สุดในประวัติศาสตร์สังคมญี่ปุ่น ด้วยสถานะของประเทศผู้แพ้สงคราม ท่ามกลางซากปรักหักพังจากผลของสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่สิ้นสุดลงในปี 1945 พร้อมกับภาวะจำยอมที่ต้องถูกลิดรอน เอกราชและถูกครอบครองดินแดนจากกองกำลังต่างชาติ ก่อนที่สถานการณ์แห่งความทุกข์ลำเค็ญจะคลี่คลายอย่างช้าๆ ในเวลาต่อมา

กลุ่มประชากรที่ได้รับการกล่าวถึงในฐานะ Baby boomers ของญี่ปุ่นนี้ ได้ถือกำเนิดขึ้นระหว่างปี 1947-1949 ด้วยปริมาณ การเกิดเฉลี่ยที่มีมากถึง 2.7 ล้านคนต่อปี และทำให้ประชากรที่มีจำนวนรวมมากกว่า 7 ล้านคนดังกล่าว กลายเป็นประชากรกลุ่มใหญ่ที่มีสัดส่วนถึงกว่าร้อยละ 5 ของประชากร ญี่ปุ่นทั้งประเทศจากการสำรวจเมื่อปี 2004 ที่ผ่านมา และเป็นกลุ่มประชากรที่มีสัดส่วนมากถึงร้อยละ 8 ในตลาดแรงงานญี่ปุ่นในปัจจุบัน

ห้วงเวลาแห่งความทุกข์ลำเค็ญในวัยเยาว์ของเหล่า Baby boomers ถูกทดแทนด้วยนวัตกรรมร่วมสมัยจำนวนมากมายที่หลั่งไหลเข้ามารองรับการเติบโตและอำนวยความสะดวก ควบคู่กับความพยายามฟื้นฟูบูรณะประเทศที่เริ่มก่อรูปขึ้นในเขตหัวเมืองขนาดใหญ่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งระบบการศึกษาภาคบังคับ ที่เริ่มมีผลในทางปฏิบัติตั้งแต่เมื่อปี 1947 ซึ่งเปิดโอกาสให้ Baby boomers ในช่วงประถมวัยได้มีโอกาสในการศึกษา

เมื่อก้าวเข้าสู่ช่วงวัยรุ่น Baby boomers จำนวนไม่น้อยได้ผนวกผสานเข้ากับแรงงานและคนหนุ่มสาวจากเขตชนบทห่างไกล เพื่อเข้าแสวงหาโอกาสใหม่ๆ ให้กับชีวิตในเขตเมืองใหญ่ ซึ่งกลายเป็นปรากฏการณ์สามัญที่ส่งผลกระทบต่อทั้งเศรษฐกิจและสังคมของญี่ปุ่นอย่างต่อเนื่อง และขึ้นสู่จุดสูงสุดในช่วงกลางของทศวรรษ 1960 จากกระแสธารของการย้ายถิ่นที่ไหลบ่าโดยเหล่า Baby boomers นี้

ในช่วงวัยดังกล่าว พวกเขาได้ประจักษ์ถึงความจำเริญเติบโตและพัฒนาการทางเศรษฐกิจของญี่ปุ่น ซึ่งสะท้อนเป็นรูปธรรมผ่านทั้งการเป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันกีฬาโอลิมปิก 1964 (Tokyo Olympic 1964) และการเปิดเส้นทางรถไฟความเร็วสูง Tokaido Shinkansen ในปีเดียวกัน รวมทั้งเครือข่ายของระบบทางด่วนที่ล้วนก่อสร้างขึ้นเพื่อรองรับมหกรรมกีฬาดังกล่าวด้วย

กระนั้นก็ดี ความจำเริญก้าวหน้าที่เกิดขึ้นอย่างกว้างขวางในห้วงเวลาดังกล่าว มิได้หมายถึงโอกาสของชีวิตสดใส ที่ล่องลอยท่ามกลางสุญญากาศและรอคอยการหยิบฉวยอย่างไร้แรงเสียดทาน หากหมายถึงการแข่งขันอย่างหนักหน่วงในทุกมิติ ซึ่งต้องเรียกร้องศักยภาพส่วนบุคคลอย่างที่ไม่มีคนรุ่นใดของญี่ปุ่นต้องประสบมาก่อน

กับดักของ "การแพ้คัดออก" ที่รอคอยอยู่เบื้องหน้าในฐานะของการสอบเพื่อเข้าศึกษาต่อในมหาวิทยาลัยชั้นนำของประเทศ ซึ่งได้รับการกล่าวขานถึงประหนึ่ง examination hell กลายเป็นเงื่อนไขสำคัญที่ทำให้ประชากรในกลุ่ม Baby boomers มีทัศนะที่มุ่งแสวงหาความเป็นเลิศและการแข่งขันอย่างยิ่งยวด ไม่ว่าพวกเขาจะเป็นผู้ "ผ่านเกิด" หรือถูก "คัดออก" ก็ตาม

เมื่อ Baby boomers ข้ามพ้นจากระบบการศึกษา ก้าวเข้าสู่ตลาดแรงงาน พวกเขาได้นำพาทัศนะของการแข่งขันและการแสวงหาความเป็นเลิศเข้าสู่ภาคธุรกิจและอุตสาหกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับอุตสาหกรรมการผลิต ซึ่งกรณีดังกล่าวได้กลายเป็นจักรกลสำคัญที่เร่งเร้าให้เกิดความจำเริญเติบโตทางเศรษฐกิจ ก่อนที่ญี่ปุ่นจะก้าวขึ้นสู่การเป็นมหาอำนาจทางเศรษฐกิจที่สำคัญในระดับนานาชาติในเวลาต่อมา

ขณะเดียวกัน ความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจของญี่ปุ่นที่ขยายตัวอย่างกว้างขวางในช่วงทศวรรษ 1970-1980 และดำเนินไปท่ามกลางพลังการผลิตที่มี Baby boomers เป็นแกนกลางประหนึ่งกระดูกสันหลังนี้ ส่งผลให้ Baby boomers กลายเป็นฐานของผู้บริโภคที่เปี่ยมด้วยกำลังซื้อขนาดใหญ่ ที่พร้อมจะเสริมสถานภาพทางสังคม ด้วยสินค้าเชิงสัญลักษณ์ของความทันสมัยและมีรสนิยมวิไลอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน โดยกระแสความนิยมในแฟชั่นล้ำสมัยหลากหลายสะท้อนออกเป็นวัตรปฏิบัติของ Baby boomers ไม่ขาดสาย

บทบาทของ Baby boomers ในกรณีดังกล่าว ผนวกกับสถานะของการเป็นประชากรกลุ่มใหญ่ของสังคม ส่งผลให้ Baby boomers เป็นประหนึ่ง change agent ที่มีอิทธิพลต่อพัฒนาการทางเศรษฐกิจและสังคมญี่ปุ่นอย่างไม่อาจเลี่ยง และได้รับการกล่าวถึงในฐานะ nodular generation (Dankai no Sedai) ที่ได้ผลิตสร้างรูปการณ์จิตสำนึกร่วมสมัยที่เชื่อมโยงสังคมญี่ปุ่นในยุคหลังสงครามเข้ากับกระแสสังคมระดับนานาชาติด้วย

ประพฤติกรรมของ Baby boomers ญี่ปุ่นในช่วงที่ผ่านมา จึงมีสภาพไม่ต่างจากการเป็นวัฒนธรรมกระแสหลัก และเป็นตัวแบบของบรรทัดฐานที่สะท้อนความเป็นไปของสังคมญี่ปุ่นได้อย่างเด่นชัด โดยในหลายกรณีปรากฏการณ์ดังกล่าวได้กลายเป็นแรงบีบอัดที่กดทับสู่คนรุ่นหลังไปโดยปริยาย ท่ามกลางการเปรียบเทียบทั้งในเชิงกระบวนการและผลแห่งความสำเร็จที่ Baby boomers ได้ผลิตสร้างขึ้นในอดีต

แม้ว่า Baby boomers จะเป็นกลไกสำคัญที่เกื้อหนุนพัฒนาการของสังคมญี่ปุ่นมาอย่างเนิ่นนาน แต่สถานะของ baby boomers กลับตกต่ำลงอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อญี่ปุ่นต้องเผชิญกับวิกฤติการณ์ทางเศรษฐกิจในช่วงทศวรรษ 1990 ซึ่ง Baby boomers จำนวนมากถูกกดดันให้ต้องเปลี่ยนงานหรือแม้กระทั่งการออกจากงานด้วยมาตรการเกษียณอายุก่อนเวลา (early retirement) และการปลดออก (lay-off) ซึ่งถือเป็นสิ่งที่ท้าทายและแปลกแยกจากค่านิยมว่าด้วยการจ้างงานตลอดชีพ (lifetime employment) ที่พวกเขาคุ้นชินอย่างมาก

ปรากฏการณ์ดังกล่าว ทำให้ช่วงอายุในวัย 50 ปี ของบรรดา Baby boomers ซึ่งควรจะเป็นช่วงเวลาที่ดีที่สุดช่วงหนึ่งของชีวิต หลังจากที่พวกเขาได้ลงแรงทำงานอย่างหนักเพื่อให้เติบโตและก้าวหน้ามาสู่การเป็นเจ้าหน้าที่ระดับบริหาร มีสภาพไม่ต่างไปจากฝันร้ายที่คุกคามความเชื่อมั่นศรัทธาที่พวกเขาเคยมี ซึ่งผลจากกรณีดังกล่าวทำให้ Baby boomers บางส่วนถูกกล่าวถึงด้วยถ้อยคำปรามาสรุนแรงในฐานะ deadwood ที่เป็นภาระของสังคม

การเคลื่อนเข้าสู่วัยเกษียณอายุของ Baby boomers ซึ่งจะเริ่มต้นในเดือนเมษายน 2007 ในด้านหนึ่งอาจสะท้อนภาระหนักของสังคม เมื่อเป็นที่คาดการณ์ว่าเงินอุดหนุนที่พวกเขาจะได้รับจากการเกษียณอายุนี้ มีมูลค่ารวมกว่า 50 ล้านล้านเยน (ประมาณ 17 ล้านล้านบาท)

แต่ขณะเดียวกัน กรณีดังกล่าวกำลังเปิดเผยให้เห็นศักยภาพอีกด้านหนึ่งของ Baby boomers เพราะนอกจากพวกเขาจะเป็นกลุ่มลูกค้าเป้าหมายใหญ่ของผู้ผลิตสินค้า และบริการหลากหลายแล้ว ด้วยเงินออมและเวลาที่มีอยู่อย่างล้นเหลือหลังการเกษียณอายุ Baby boomers ในวัย 60 ดูเหมือนจะพร้อมสำหรับการเปลี่ยนผ่านไปสู่การสร้างคุณค่าและมาตรฐานใหม่ให้เกิดขึ้นกับสังคมญี่ปุ่น

แม้ว่าสังคมญี่ปุ่นจะผ่านประสบการณ์ และเผชิญกับปัญหาการเพิ่มขึ้นของจำนวนประชากรสูงอายุมานานกว่า 3 ทศวรรษ แต่การเกษียณอายุของ Baby boomers นับจากนี้ อาจนำไปสู่การสร้างกระแสวัฒนธรรมใหม่ เป็นวัฒนธรรมของผู้ใหญ่วัยเกษียณที่น่าสนใจติดตามอย่างยิ่ง   




 








upcoming issue

จากโต๊ะบรรณาธิการ
past issue
reader's guide


 



home | today's news | magazine | columnist | photo galleries | book & idea
resources | correspondent | advertise with us | contact us

Creative Commons License
ผลงานนี้ ใช้สัญญาอนุญาตของครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง 3.0 ประเทศไทย